Box 3 - De belasting op winst die je nog niet hebt

Hoe de nieuwe box 3-wet het achtste wereldwonder aanvalt

Stel: je portefeuille stijgt dit jaar met 40.000 euro. Je hebt niets verkocht, geen cent ontvangen. Maar de Belastingdienst klopt in 2028 toch aan voor zijn aandeel: 36% over die papieren winst. Dat is 14.400 euro belasting over geld dat je nooit in handen hebt gehad. En als de beurs daarna inzakt, heb je pech gehad.

Dit is geen hypothetisch scenario. Het is de kern van de Wet werkelijk rendement box 3, die de Tweede Kamer op 12 februari 2026 aannam. De Eerste Kamer buigt zich er nog over, maar de richting is duidelijk: Nederland gaat, als ook de Eerste Kamer instemt, als eerste land ter wereld op grote schaal belasting heffen over ongerealiseerde vermogenswinsten.

Als vermogensadviseur voor ondernemers zie ik dagelijks wat dit betekent voor mensen die twintig jaar lang hebben gespaard en belegd, niet om snel rijk te worden, maar om voor zichzelf een fatsoenlijk (pensioen)vermogen op te bouwen. De nieuwe box 3-wet treft precies die groep. En de onderbouwing voor dit beleid rammelt aan alle kanten.

Wat verandert er precies?

Het huidige box 3-systeem is al jaren een juridisch mijnenveld. Na het kerstarrest van de Hoge Raad in 2021, waarbij de fictieve rendementsheffing onrechtmatig werd verklaard, moest er een nieuw stelsel komen. Het antwoord van het kabinet is de vermogensaanwasbelasting.

De spelregels per 2028 zijn als volgt. Beleggers in aandelen, obligaties en crypto betalen jaarlijks 36% belasting over het werkelijke rendement. Dat klinkt redelijk, maar er zit een venijnige staart aan: ook ongerealiseerde waardestijgingen tellen mee. Je portefeuille is op 1 januari meer waard dan op 31 december van het jaar ervoor? Dan betaal je belasting over dat verschil, ook al heb je niets verkocht. Het heffingsvrij rendement bedraagt slechts 1.800 euro per persoon per jaar.

Ter vergelijking: het huidige heffingsvrij vermogen is 59.357 euro.

Voor vastgoed geldt een uitzondering: je betaalt pas belasting bij verkoop. Voor aandelen en crypto niet. Verliezen mag je onbeperkt vooruitschuiven naar volgende jaren, mits ze boven de 500 euro uitkomen. Maar als je in jaar 1 papieren winst maakt en in jaar 2 verlies, heb je wel degelijk al belasting betaald over iets wat achteraf geen echte winst was.

Het achtste wereldwonder wordt gesloopt

Albert Einstein zou samengestelde interest het achtste wereldwonder hebben genoemd. Of hij dat echt heeft gezegd is omstreden, maar de wiskunde klopt: als je rendement maakt op eerder behaald rendement, groeit vermogen exponentieel. Dat is de essentie van langetermijnbeleggen.

De vermogensaanwasbelasting zaagt dit mechanisme aan de wortel door. Fiscalert-redacteur Kapé Breukelaar heeft de systemen doorgerekend op basis van werkelijke MSCI World-rendementen van 1979 tot en met 2025, met 0,5% jaarlijkse kosten. Bruto, zonder belasting, was 100.000 euro in die periode gegroeid naar 8,7 miljoen euro. Onder een vermogenswinstbelasting, waarbij je pas afrekent bij verkoop, houd je netto 5,6 miljoen euro over. Onder het oude forfaitaire box 3-stelsel bleef er 3,5 miljoen euro over. Onder de nieuwe vermogensaanwasbelasting, waarbij je jaarlijks 36% betaalt over de papieren waardestijging, kom je uit op 3,1 miljoen euro of lager, afhankelijk van de verliesverrekeningsregels. Dat is bijna de helft minder dan de belastingvrije uitkomst van 5,6 miljoen. Het verschil wordt volledig verklaard door het wegvallen van het rente-op-rente-effect: elk jaar dat de belasting de groeiende vermogensbasis afsnoept, is een jaar minder rendement op dat weggegeven kapitaal. (Bron: fiscalert.nl, februari 2026)

Dit is het fundamentele bezwaar. Niet dat beleggers geen belasting willen betalen. Maar de vermogensaanwasbelasting hevelt jaarlijks een deel van je groeipotentieel over naar de overheid, waardoor het rente-op-rente-effect permanent minder krachtig werkt. Het ene kwartje dat je in een vroeg stadium mist, is over twintig jaar geen kwartje meer.

Winst belasten die je nog niet hebt: is dat legitiem?

Het meest principiële bezwaar tegen de wet is ook het simpelste: je betaalt belasting over geld dat je niet hebt ontvangen. Je portefeuille stijgt in waarde, maar zolang je niet verkoopt, is die waardestijging puur papier. De fiscus behandelt die papieren winst alsof je hem daadwerkelijk hebt verzilverd.

Finfluencer Madelon Vos noemde dit ronduit onteigening. Ze wees terecht op het cashflowprobleem: stel je portefeuille staat op 1 januari flink in de plus, maar daalt de maanden erna. Dan betaal je belasting over een winst die inmiddels alweer verdampt is. Dat is geen belasting op rendement. Dat is een belasting op een momentopname die de werkelijkheid niet weerspiegelt.

Macro-econoom Edin Mujagic, bekend van BNR, voegde daar een ander bezwaar aan toe. De nieuwe box 3-plannen staan haaks op de politieke ambitie om de grote berg spaargeld van Nederlanders aan het werk te zetten in jonge, innovatieve bedrijven. Als je beleggers jaarlijks belasting laat betalen over ongerealiseerde winsten, ontmoedig je precies het risicodragende, langetermijnkapitaal dat startups nodig hebben.

Simulaties op basis van historische data laten zien dat beleggers in aandelen en obligaties onder de nieuwe wet gemiddeld koopkracht verliezen ten opzichte van hun inleg. Deels doordat geen rekening wordt gehouden met inflatie. Als je portefeuille 5% stijgt terwijl de inflatie ook 5% bedraagt, is je koopkracht niet toegenomen, maar betaal je wel 36% belasting over die nominale stijging.

Internationale reacties: Nederland als afschrikwekkend voorbeeld

De internationale pers keek met open mond toe. The Washington Post omschreef de Nederlandse plannen als een aanslag op de financiele reputatie van het land met een van de meest agressieve vermogensbelastingstelsels ter wereld. De krant wees erop dat het 36%-tarief maar liefst 16 procentpunt hoger ligt dan het gemiddelde in OESO-landen. En dat het belasten van ongerealiseerde winsten wereldwijd door vrijwel niemand wordt gedaan, met reden.

Elon Musk likete een bericht op X waarin de wet als waanzinnig werd omschreven.

Prins Constantijn van Oranje, die als speciaal gezant betrokken is bij het Nederlandse startup-ecosysteem via Techleap, stelde publiekelijk de vraag wat dit betekent voor ons investeringsklimaat. De startupwereld was eensgezind in haar kritiek: medewerkers die worden betaald in aandelen, zouden belasting moeten betalen over de waardestijging van aandelen die ze niet eens mogen verkopen.

Noorwegen biedt een waarschuwend voorbeeld. Toen de vermogensbelasting daar steeg, vertrokken vermogende Noren massaal naar Zwitserland. De overheid liep daardoor juist belastinginkomsten mis. Het zijn precies de mensen die het meest mobiel zijn die als eerste vertrekken. Dat zijn ook de mensen die het meeste belasting betalen. De laffercurve in werking.

De druk werd zo groot dat minister van Financien Eelco Heinen slechts twee weken na de goedkeuring door de Tweede Kamer aankondigde terug naar de tekentafel te gaan. Niet omdat de wet inhoudelijk ondeugdelijk is, zo verdedigde hij zichzelf, maar omdat er te veel weerstand is. De Eerste Kamer stelde de stemming uit tot minstens mei 2026 en vroeg om nader overleg met experts, economen en ondernemers.

Wat dit in de praktijk betekent voor jou als ondernemer

Als zzp'er of DGA die vermogen opbouwt buiten de pensioenstructuur van een werkgever, ben je straks een van de hardst getroffenen. Je hebt geen pensioenpot bij een werkgever, geen eindloonregeling, geen ontslagvergoeding als buffer. Je bouwt je eigen vermogen op. En die route wordt per 2028 fiscaal aanzienlijk duurder.

Er is echter een structuur die veel zzp’ers over het hoofd zien: de lijfrente. Door jaarlijks je volledige jaarruimte — en eventueel reserveringsruimte uit voorgaande jaren — te storten in een lijfrenteproduct, beleg je buiten box 3 om. De inleg is volledig aftrekbaar in box 1, de opbouw valt niet in box 3, en het rente-op-rente-effect blijft volledig intact tot het moment van uitkering. Voor een zzp’er met een inkomen van 100.000 euro kan de maximale jaarruimte oplopen tot 24.000 euro of meer. Dat is een aanzienlijk bedrag dat je elk jaar buiten het bereik van de nieuwe vermogensaanwasbelasting houdt. Aanbieders zoals Brand New Day bieden lijfrenteproducten aan waarbij je zelf de beleggingsmix kiest en zelfs uitkeringen naar een buitenlands IBAN kunt ontvangen, relevant als je emigratie overweegt.

Er is een alternatief om box 3 te ontlopen: beleggen via een BV. Binnen een BV worden aandelen gewaardeerd op kostprijs en reken je pas af bij verkoop en realisatie. Het rente-op-rente-effect blijft intact. Maar de rekensom is genuanceerder dan hij lijkt. Een BV betaalt vennootschapsbelasting van 19% over de eerste 200.000 euro winst, en daarboven 25,8%. Keer je die winst daarna als dividend uit, dan volgt er nog eens box 2-heffing van minimaal 24,5%. Gecombineerd is de belastingdruk in een BV minimaal 38,8%, dus hoger dan de 36% in box 3. Toch kan de BV op lange termijn voordeliger zijn, omdat je belastingheffing uitstelt en dus meer kapitaal beschikbaar houdt om te herinvesteren. Dat belastinguitstelvoordeel weegt pas op tegen de hogere gecombineerde druk en de jaarlijkse BV-kosten (oprichting plus accountancy, ruwweg 1.500 tot 2.500 euro per jaar) bij een voldoende groot vermogen en een lange beleggingshorizon. Als vuistregel wordt 500.000 euro belegd vermogen gehanteerd, maar dat getal is geen wet: het hangt sterk af van je verwachte rendement en hoelang je van plan bent niet uit te keren.

Wat je nu al kunt doen: breng in kaart hoeveel van je vermogen in box 3 zit, of je jaarruimte en reserveringsruimte volledig benut, en of een beleggings-BV op termijn relevant wordt. Dat zijn drie verschillende vragen met drie verschillende antwoorden, afhankelijk van jouw inkomen, vermogen en plannen. De slimste zet voor de meeste zzp’ers is om eerst de lijfrenteoptie maximaal te benutten voordat je naar BV-structuren kijkt.

Tijdelijk of permanent?

Het kabinet noemt de vermogensaanwasbelasting nadrukkelijk een tussenstap. De bedoeling is om het stelsel door te ontwikkelen naar een volledige vermogenswinstbelasting. Hoe snel en of dat daadwerkelijk gaat gebeuren, is volstrekt onzeker. De politieke wil is er, de budgettaire ruimte is er minder. Een vermogenswinstbelasting levert namelijk pas later geld op, wat een financieel gat slaat in de overheidsbegroting.

Econoom Milton Friedman schreef in de jaren tachtig al: niets is zo permanent als een tijdelijk overheidsprogramma. Wie erop vertrouwt dat de aanwasbelasting snel wordt vervangen, gaat op basis van hoop plannen maken in plaats van op basis van wetgeving.

Wat vaststaat: de box 3-problematiek is niet opgelost, alleen verplaatst. Van fictief rendement naar belasting op papieren winst. Van een onrechtmatig stelsel naar een stelsel dat internationaal uniek is, en niet op een manier om trots op te zijn. Nederland heeft een rijke traditie als handelsnatie, als land dat kapitaal weet aan te trekken en te laten werken. De nieuwe box 3-wet gaat recht tegen die traditie in.

VEELGESTELDE VRAGEN

Moet ik als zzp’er straks belasting betalen over mijn beleggingen in box 3?

Ja, als de wet per 2028 definitief ingaat. En niet alleen over ontvangen rente of dividend, maar ook over de jaarlijkse waardestijging van je aandelen en obligaties — ook als je niets hebt verkocht. Dat tarief is 36%, met een heffingsvrij rendement van slechts 1.800 euro per jaar. Voor spaargeld betaal je alleen over de ontvangen rente, niet over een fictief percentage. Dat is voor spaarders een verbetering ten opzichte van het huidige stelsel. Voor beleggers is het de omgekeerde wereld.

Wat is de vermogensaanwasbelasting en hoe werkt dat voor een zzp’er?

De vermogensaanwasbelasting belast de jaarlijkse groei van je vermogen, inclusief papieren winst. Stel je portefeuille groeit in 2028 van 200.000 naar 240.000 euro door koersstijgingen. Dan betaal je 36% over 40.000 min 1.800 euro vrijstelling, dus over 38.200 euro. Dat is 13.752 euro belasting, ook al heb je niets verkocht en staat dat geld nog gewoon in je beleggingsrekening. Als zzp’er zonder werkgeverspensioen is dit extra pijnlijk: dit is vaak precies het vermogen dat je opbouwt als eigen pensioenvoorziening.

Hoe kan ik als zzp’er box 3 belasting vermijden of beperken?

Er zijn twee serieuze opties. De eerste is de lijfrente: stortingen in een lijfrenteproduct vallen buiten box 3, zijn aftrekbaar in box 1 en laten het rente-op-rente-effect volledig intact. De jaarruimte kan voor een zzp’er met een inkomen van 100.000 euro oplopen tot 20.000 euro of meer per jaar. De tweede optie is beleggen via een BV, waarbij je pas afrekent bij realisatie. Maar een beleggings-BV is pas fiscaal interessant vanaf circa 500.000 euro belegd vermogen. Onder dat bedrag ben je in de BV duurder uit. Goed advies vooraf is hier geen luxe, maar noodzaak.

Wat gebeurt er als de beurs daalt nadat ik belasting heb betaald over papieren winst?

Dan heb je pech. Je hebt belasting betaald over een waardestijging die later verdampte. Je verlies mag je wel verrekenen met positieve rendementen in toekomstige jaren, mits het verlies meer dan 500 euro bedraagt. Maar de belasting die je eerder betaalde over de inmiddels verdwenen winst krijg je niet terug. Dit is precies het cashflowprobleem dat critici aankaarten: je kunt worden gedwongen beleggingen te verkopen om een belastingrekening te betalen over geld dat je nooit in handen hebt gehad.

Geldt de nieuwe box 3-wet ook voor mijn spaargeld?

Voor spaargeld werkt het nieuwe stelsel anders dan voor beleggingen. Op spaargeld betaal je vanaf 2028 alleen belasting over de daadwerkelijk ontvangen rente. Geen fictief rendement meer, geen vermogensaanwasbelasting. Dat is voor mensen met veel spaargeld en weinig rendement een verbetering. De vrijstelling is wel veranderd: in plaats van een heffingsvrij vermogen van 59.357 euro geldt straks een heffingsvrij rendement van 1.800 euro per persoon. Heb je relatief weinig spaargeld en een lage spaarrente, dan val je waarschijnlijk onder die vrijstelling. Heb je meer, dan betaal je 36% over het meerdere.

Is de nieuwe box 3-wet al definitief, of kan het nog veranderen?

De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel op 12 februari 2026 aangenomen, maar de Eerste Kamer moet nog instemmen. Minister Heinen heeft al aangekondigd het voorstel te willen aanpassen omdat hij verwacht dat de Eerste Kamer het in de huidige vorm niet accepteert. De Eerste Kamer houdt in mei 2026 een deskundigenbijeenkomst voordat er gestemd wordt. De richting van de wet staat overeind, maar de precieze invulling kan nog wijzigen. Plan daarom niet op basis van de huidige tekst, maar wel op basis van de onvermijdelijke hoofdlijn: belasting op werkelijk rendement, inclusief een of andere vorm van heffing over vermogensgroei.

Wat is het verschil tussen vermogensaanwasbelasting en vermogenswinstbelasting?

Kort gezegd: het moment waarop je betaalt. Bij een vermogensaanwasbelasting betaal je jaarlijks belasting over de waardestijging van je beleggingen, ook als je niets hebt verkocht. Bij een vermogenswinstbelasting betaal je pas belasting op het moment dat je daadwerkelijk verkoopt en de winst incasseert. De rest van de wereld gebruikt vrijwel uitsluitend de vermogenswinstbelasting. Het coalitieakkoord 2026 zegt dat Nederland op termijn alsnog die kant op gaat, maar wanneer precies is niet vastgelegd. Tot die tijd geldt de aanwasbelasting als tussenstap. Een tussenstap die, zoals Milton Friedman al opmerkte, zomaar permanent kan worden.

Wat kan je nu doen?

Ben je zzp'er of DGA en vraag je je af wat de nieuwe box 3-regels voor jouw situatie betekenen?

Een gerichte doorlichting van je vermogensstructuur kan nu al veel verschil maken.

Via de Beslissingsscan of een vermogensplan van Wakker Vermogen breng ik in kaart wat de slimste aanpak is voor jouw specifieke situatie, inclusief de vraag of een BV structuur voor jou op termijn relevant wordt.

Boek een kennismaking

Maarten Wolfs is oprichter van Wakker Vermogen en adviseert zzp'ers en DGA's over de BV-beslissing, vermogensopbouw en de fiscale voorbereiding op emigratie. Met 25 jaar ervaring in finance en 18 jaar als zzp'er kent hij het klappen van de zweep, van binnenuit.

Tarieven en grenzen in dit artikel zijn gebaseerd op de vastgestelde wetgeving voor 2026. Dit artikel is informatief van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.