De Laffercurve: waarom een hoger belastingtarief niet altijd meer opbrengst geeft

Er is een idee dat volgens sommige economen alles verklaart en volgens andere economen bijna niets, en toch duikt het steeds weer op zodra een overheid de belasting wil verhogen. Ik heb het over de Laffercurve. In dit artikel leg ik uit wat de theorie precies zegt, laat ik zien hoe het patroon zich de afgelopen jaren in Europa herhaalt, en waarom overheden de rekening toch blijven verhogen ook als vermogende mensen al zijn vertrokken.

Wat de Laffercurve eigenlijk zegt

De econoom Arthur Laffer tekende het idee in 1974 op een servet. De redenering is verrassend simpel. Bij een belastingtarief van nul procent haalt de overheid niets op, want er wordt niets geheven. Bij een tarief van honderd procent haalt de overheid ook niets op, want dan werkt niemand meer legaal, verhuist iedereen die kan verhuizen, of wordt alles verborgen. Ergens tussen die twee uitersten ligt een punt waarop de opbrengst voor de overheid maximaal is. Verhoog je het tarief voorbij dat punt, dan daalt de opbrengst juist, omdat mensen gaan werken, sparen, beleggen of wonen op een manier die minder belast wordt.

Belangrijk om te beseffen is wat de curve niet zegt. Hij zegt niet dat lagere belastingen altijd tot meer opbrengst leiden. Hij zegt alleen dat er ergens een top zit, en dat je aan beide kanten van die top kunt zitten. Waar dat optimum precies ligt, verschilt per land, per belastingsoort en per groep belastingplichtigen, en daar zijn economen het onderling hartgrondig oneens over. Het bestaan van de curve zelf wordt nauwelijks betwist, de vraag waar een specifiek land op die curve zit, ligt wel voortdurend onder vuur.

Het patroon herhaalt zich, telkens weer

Wat de Laffercurve minder abstract maakt, is dat je het gedrag erachter de laatste jaren gewoon kunt volgen. Noorwegen verhoogde de vermogensbelasting in 2022 naar 1,1 procent boven zo'n 1,6 miljoen euro aan vermogen. In het jaar daarna vertrokken meer dan dertig Noorse multimiljonairs naar landen met een lager tarief, meer dan in de dertien voorgaande jaren samen. Voor dit jaar wordt een nieuw vertrek van ongeveer honderdvijftig miljonairs verwacht, een fors aantal voor een land van 5,6 miljoen inwoners.

In het Verenigd Koninkrijk gebeurde iets vergelijkbaars nadat de regering het fiscale voordeel voor buitenlandse inwoners, het zogeheten non-domregime, afschafte. In 2025 vertrokken naar schatting ruim tienduizend miljonairs, waarmee het Verenigd Koninkrijk wereldwijd het land werd met het grootste netto-verlies aan vermogende inwoners.

De gebruikelijke bestemmingen zijn Zwitserland, Dubai, Spanje en Portugal. Een kleine kanttekening daarbij: Portugal's beroemde belastingvoordeel voor buitenlandse vestigers, het NHR-regime, is per 2024 afgeschaft en vervangen door een veel smaller regime, IFICI, dat alleen nog geldt voor hoogopgeleide specialisten in onderzoek en innovatie. Wie nu puur voor het belastingvoordeel naar Portugal wil verhuizen, komt van een koude kermis thuis. Spanje en Dubai blijven wel breed toegankelijke opties.

En dat gat wordt niet vanzelf kleiner. De overheid geeft niet minder uit omdat een deel van de belastingbetalers vertrekt, de uitgaven aan zorg, sociale zekerheid en de rest van de begroting lopen gewoon door. Omdat precies deze groep nu al zo'n groot deel van de belasting opbrengt, moet de rekening voor wie blijft harder stijgen dan wanneer het vertrek gelijk verdeeld was over alle inkomens. Met andere woorden: hoe groter het aandeel van de vertrekkers, hoe zwaarder de volgende verhoging voor de achterblijvers uitvalt.

Waarom de rekening toch blijft stijgen

Als het patroon zo herkenbaar is, waarom kiezen overheden dan telkens opnieuw voor een hoger tarief in plaats van een lager tarief over een bredere grondslag? Het eerlijke antwoord is minder een kwestie van onbegrip en meer een kwestie van prikkels. Een belastingverhoging voor een kleine, zichtbare groep vermogenden levert een politicus direct en zichtbaar resultaat op de begroting op, en scoort goed bij een groot deel van de kiezers. Het effect van vertrek en misgelopen opbrengst meldt zich pas jaren later, vaak ruim na de volgende verkiezingen, en wordt dan zelden aan diezelfde maatregel opgehangen. Kortetermijndenken wint het simpelweg vaak van een rekensom die pas op langere termijn klopt, en dat geldt voor bewindslieden van uiteenlopende politieke kleur.

Nederland loopt precies tegen deze discussie aan met de Wet werkelijk rendement box 3. De Tweede Kamer nam het wetsvoorstel op 12 februari 2026 aan, de Eerste Kamer behandelt het nog en wacht op een aangepaste versie die het kabinet op Prinsjesdag wil indienen. Beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028, al is uitstel naar 2029 of later niet uitgesloten. Voor zzp'ers en dga's met een holding is dit precies het soort dossier waarbij het de moeite loont om niet te wachten tot de wet definitief is, maar nu al te kijken hoe je vermogen, beleggingen en de structuur van je onderneming daarop voorbereidt.

Wat je hiermee kunt

De Laffercurve is voor de meeste zzp'ers en dga's geen doe-het-zelf-rekensom, want de curve verschilt per situatie en per belastingsoort. Waar hij wel nuttig is: hij laat zien dat een hoger tarief niet automatisch een hogere opbrengst is, voor de overheid niet en voor jou als ondernemer al helemaal niet. Precies daarom loont het om je eigen structuur, of dat nu een eenmanszaak, een BV of een holding is, regelmatig tegen het licht te houden.

Plan een gratis kennismaking van 15 minutren

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat is de Laffercurve in simpele termen?

De Laffercurve laat zien dat de belastingopbrengst van een overheid niet steeds stijgt naarmate het tarief hoger wordt. Bij nul procent is de opbrengst nul, bij honderd procent ook, en ergens daartussen ligt een top. Voorbij die top zorgt een hoger tarief voor minder

opbrengst, niet voor meer.

Is de Laffercurve wetenschappelijk bewezen?

Dat het principe klopt, dat er ergens een optimaal tarief bestaat, wordt door vrijwel alle economen erkend. Waar economen het oneens over zijn, is waar dat optimum precies ligt voor een specifiek land, een specifieke belasting of een specifieke groep belastingplichtigen. Dat maakt de curve een correct uitgangspunt, maar geen instrument waarmee je exact kunt uitrekenen wanneer een belasting te hoog is.

Betekent de Laffercurve dat lagere belastingen altijd tot meer opbrengst leiden?

Nee. Dat is een veelgemaakte denkfout. De curve zegt alleen dat je aan weerszijden van het optimum kunt zitten. Zit een land links van het optimum, dan leidt een verlaging juist tot minder opbrengst. Alleen rechts van het optimum leidt een verlaging tot meer opbrengst.

Wat heeft de Laffercurve te maken met vermogende Nederlanders die overwegen te emigreren?

Landen als Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk zagen na een belastingverhoging voor vermogenden een duidelijke uitstroom naar landen als Zwitserland, Dubai en Spanje. Dat is een sterke aanwijzing voor het mechanisme achter de Laffercurve, al is het geen sluitend bewijs, want mensen verhuizen ook om andere redenen dan belasting alleen.

Is Portugal nog steeds een aantrekkelijke bestemming vanwege lage belasting?

Minder dan vroeger. Het bekende NHR-regime is per 2024 afgeschaft en vervangen door het veel smallere IFICI-regime, dat alleen openstaat voor hooggekwalificeerde specialisten in onderzoek en innovatie. Voor de meeste vermogende emigranten is Portugal fiscaal dus minder interessant geworden dan het imago doet vermoeden.

Wat kan ik als zzp'er of dga hier praktisch mee?

Vooral dit: een hoger tarief is niet automatisch een hogere last, en een aankomende wetswijziging zoals de Wet werkelijk rendement box 3 is een reden om je vermogensstructuur nu al tegen het licht te houden, in plaats van te wachten tot de wet definitief is.