Erfbelasting besparen: de tsunami komt — en de overheid wil de dijken verlagen

De erfenis-tsunami komt eraan — en de overheid wil de dijken verlagen.

Waarom mensen erfbelasting oneerlijk vinden: en waarom ze volgens mij gelijk hebben

Vraag willekeurig wie je wil wat ze van erfbelasting vinden. De meeste mensen reageren hetzelfde: dit is toch al betaald?

Fiscalisten en beleidsmakers wuiven dat weg. Erfbelasting en inkomstenbelasting zijn juridisch twee aparte heffingen, zeggen ze. Technisch klopt dat. Maar het mist het punt.

Het gevoel van mensen is dit: ik heb veertig jaar keihard gewerkt. Over elk verdiend euro inkomstenbelasting betaald. Over wat er over bleef vermogensrendementsheffing. Over mijn huis overdrachtsbelasting. En nu ik iets wil nalaten aan mijn kinderen, komt de overheid er voor de zoveelste keer van af pikken. Dat gevoel is begrijpelijk. En eerlijk gezegd ook niet helemaal onterecht.

Daar komt bij: de meeste erfenissen zijn helemaal niet groot. Een modaal huis in de Randstad, wat spaargeld, misschien een kleine beleggingsportefeuille — je zit zo op een ton of twee. Geen dynastiek vermogen. Gewoon het resultaat van een spaarzaam leven.

En dan de generatielaag eronder. Mijn generatie wilde hetzelfde als die ervoor: dat hun kinderen het iets beter krijgen dan zijzelf. Maar die kinderen betalen nu torenhoge huren of kunnen een woning niet financieren. De inflatie heeft een flink deel van het reële vermogen al opgeslokt. En als er dan eindelijk iets wordt doorgegeven, wil de overheid er ook nog van meegenieten.

Tegelijkertijd: de overheid ziet dit ook. Ze weten dat er de komende twintig jaar zo'n €1.000 miljard vrijkomt via erfenissen. En de plannen liggen al op tafel om een groter deel daarvan naar de schatkist te leiden. Vrijstellingen verlagen, tarieven verhogen — het is nog geen wet, maar de richting is duidelijk. De tsunami komt eraan, en de overheid wil de dijken verlagen.

De overheid heeft de rekenmachine al gepakt

De komende twintig jaar komt er in Nederland naar schatting een biljoen euro vrij via erfenissen. Dat is geen astronomisch getal van niets: het is het spaargeld, de woningen, de beleggingen en de bedrijfsvermogens van een hele generatie die nu met pensioen gaat of al op leeftijd is.

De overheid is zich daar terdege van bewust. En rekent mee.

In het Belastingplan 2026 werden al maatregelen doorgevoerd om “slimme constructies” met huwelijkse voorwaarden te dichten. Partners die een ongelijke vermogensverdeling hadden afgesproken om erfbelasting te besparen? Dat werkt niet meer voor afspraken gemaakt na 16 september 2025. De overheid noemt het “anti-ontwijking”. Ik noem het wat het is: de vrijstelling wordt stukje bij beetje uitgehold.

En er komt meer. Een evaluatie van de jaarlijkse schenkingsvrijstellingen ligt al op tafel. De verhoogde eenmalige vrijstelling voor een dure studie (€69.009) wordt als “overbodig” bestempeld want er wordt nauwelijks gebruik van gemaakt.

Politieke partijen als GroenLinks-PvdA, D66, SP en Volt willen dat grote nalatenschappen zwaarder worden belast. Volt stelt zelfs een vlak tarief voor van 30% tot €150.000 en 40% daarboven, met een vrijstelling van slechts €10.000.

Dat zijn nog plannen. Maar plannen van vandaag worden de wet van morgen. Invoering per 2028 wordt al als realistisch scenario genoemd.

De vraag is niet óf de spelregels strenger worden. De vraag is of jij er klaar voor bent als het zover is.

Hieronder bespreek ik tien manieren om erfbelasting te verlagen — van de bekende tot de opties die de meeste adviseurs niet spontaan noemen. Ik begin bij de basis, eindig bij de minder voor de hand liggende.

Deel 1: De zes manieren die iedereen zou moeten kennen om erfbelasting te besparen.

1. Schenken tijdens je leven: simpel en direct effectief

Elke euro die je tijdens je leven weggeeft, is een euro minder in je nalatenschap. Dat scheelt erfbelasting. Zo werkt het.

In 2026 mag je je kind jaarlijks €6.908 belastingvrij schenken. Eenmalig kun je dat ophogen naar €33.129, mits je kind tussen de 18 en 40 jaar is. Voor kleinkinderen geldt een jaarlijkse vrijstelling van €2.769. Ouders tellen voor de Belastingdienst als één schenker — gescheiden of niet.

Wie vijf jaar lang de eenmalige verhoogde vrijstelling combineert met de jaarlijkse, draagt ruim €60.000 belastingvrij over per kind. Geen notaris nodig voor de reguliere jaarlijkse schenking. Je kind ziet het geld al tijdens jouw leven. De erfenis wordt kleiner. Twee vliegen, één klap.

Bijkomend voordeel voor zzp’ers en DGA’s: het geschonken bedrag telt niet meer mee in je box 3. Je betaalt er geen vermogensheffing meer over.

Let op: schenkingen binnen 180 dagen voor overlijden worden alsnog bij de nalatenschap opgeteld. Last-minute schenken werkt niet.

2. Een goed testament: het meest onderschatte instrument

Geen testament? Dan bepaalt de wet wat er met je vermogen gebeurt. Dat is zelden fiscaal optimaal.

Een flexibel testament geeft nabestaanden de ruimte om ía het eerste overlijden nog keuzes te maken. Via een opvullegaat of afvullegaat kun je sturen hoeveel naar de langstlevende partner gaat en hoeveel direct naar de kinderen — afhankelijk van de belastingdruk op dat moment. Zo benut je vrijstellingen en schijven optimaal in plaats van ze te laten liggen.

Weinig mensen weten dit: de rente op de zogeheten overbedelingsschuld van de kinderen kun je flexibel vaststellen. Hoe hoger die rente, hoe meer de vordering van de kinderen op de langstlevende groeit. Dat verkleint het belastbare vermogen bij het tweede overlijden.

Heb je een BV? Dan speelt de Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) een rol bij de inrichting van je testament. Niet iedere notaris neemt dat automatisch mee. Vraag er expliciet naar.

Een testament kost in 2026 tussen €350 en €750 voor een eenvoudig stel. Complexere constructies als tweetrapsmaking of BOR-optimalisatie lopen op tot €2.500.

3. Schenken op papier: voor als het geld vastzit

Je wilt schenken, maar je vermogen zit in je woning, je BV of een beleggingsportefeuille. Dan heb je niet zomaar cash beschikbaar. Schenken op papier lost dat op.

Je legt notarieel vast dat je een bedrag schenkt, maar leent het direct weer terug. Het geld blijft bij jou. De verplichting: je betaalt jaarlijks 6% rente over het geleende bedrag aan de ontvanger. Die rente moet je ook daadwerkelijk overmaken: doe je dat niet, dan erkent de Belastingdienst de constructie niet en valt alles terug in de nalatenschap.

Het geschonken bedrag verdwijnt uit je nalatenschap. Dat scheelt erfbelasting. Via de jaarlijkse rente én de reguliere schenkingsvrijstelling bouw je bovendien extra vermogen op bij je kind, zonder dat je in één keer grote bedragen hoeft over te maken.

Voor DGA’s is dit bijzonder relevant: je kunt dit combineren met de BV-structuur terwijl het zakelijk vermogen onaangetast blijft.

Op deze manier kun je ook je eigen "jubelton" creëren. De verhoogde vrijstelling van € 100.000 is een paar jaar geleden afgeschaft, maar door een aantal jaar de vrijstelling op te laten lopen, en eenmalig gebruik te maken van de verhoogde vrijstelling van € 33.129 kun je in elf jaar tijd een schuld van ruim een ton aan je kind opbouwen, die je daarna belastingvrij uit kunt keren.

De 6% rente moet altijd betaald worden — ook als het even niet uitkomt. Vergeet je één betaling? De hele constructie kan dan belast worden alsof er nooit geschonken is.

4. De WOZ-waarde: een keuze die niemand je vertelt

Voor veel ondernemers is de eigen woning het grootste vermogensbestanddeel. Bij de erfbelasting wordt de waarde van een woning bepaald op basis van de WOZ-waarde, en erfgenamen mogen kiezen welk jaar ze gebruiken: het jaar van overlijden of het jaar erna.

Is de woningmarkt gedaald in de periode na overlijden? Kies dan voor het jaar erna. Zijn de prijzen gestegen? Dan is het jaar van overlijden goedkoper. Die keuze kan zomaar tienduizenden euro’s schelen.

Verder is het zinvol om al tijdens je leven de WOZ-beschikking te toetsen. Een groot deel klopt niet. Bezwaar maken kost weinig moeite en een lagere WOZ-waarde werkt door in de erfbelastinggrondslag.

5. Huwelijkse voorwaarden: periodiek herzien loont

Ben je getrouwd op huwelijkse voorwaarden waarbij jullie vermogens gescheiden zijn? Dan kan er bij overlijden een grote fiscale ongelijkheid ontstaan als één van jullie aanzienlijk meer heeft opgebouwd.

Als degene met het grotere vermogen als eerste overlijdt, erft de partner relatief veel. De partnervrijstelling is €828.035 — maar bij grote vermogensverschillen loop je daar tegenaan. In de huwelijkse voorwaarden vastleggen dat het vermogen bij overlijden gelijker verdeeld wordt, kan de belastbare grondslag aanzienlijk verlagen.

Wel een aandachtspunt: het kabinet heeft in 2026 de regels aangescherpt. Ongelijke verdelingen die na 16 september 2025 zijn afgesproken worden niet meer gerespecteerd voor de erfbelasting. Bestaande afspraken blijven wel geldig. Dit is dus een punt om met je notaris door te nemen als je dit nog niet hebt geregeld.

Trouw je in gemeenschap van goederen? Dan is dit punt minder relevant — het vermogen is al gelijk verdeeld.

Finaal verrekenbeding: wat ondernemers op huwelijkse voorwaarden bijna altijd missen

Veel ondernemers zijn getrouwd op huwelijkse voorwaarden. Logisch — bij een echtscheiding wil je je bedrijfsvermogen beschermd hebben. Maar die huwelijkse voorwaarden bevatten in de meeste gevallen géén finaal verrekenbeding. En dat is bij overlijden een duur gemis.

Een finaal verrekenbeding op 50/50-basis regelt het volgende: als het huwelijk eindigt door overlijden, wordt verrekend alsof je in gemeenschap van goederen was getrouwd. De helft van het totale vermogen is dan al van de langstlevende partner — die hoeft daar geen erfbelasting over te betalen, want het was al van hem of haar. Alleen over het werkelijk geërfde deel wordt geheven.

Stel: jij hebt als ondernemer €1.500.000 opgebouwd, je partner €200.000. Samen €1.700.000. Zonder finaal verrekenbeding erft je partner bij jouw overlijden jouw €1.500.000 — waarvan €671.965 boven de partnervrijstelling uitkomt en belast wordt. Mét een finaal verrekenbeding is de helft van €1.700.000 (= €850.000) al van je partner. Die erft dan nog maar €650.000, wat ruim binnen de vrijstelling van €828.035 valt. Belastingdruk op dit deel: nul.

Dit is niet de ongelijke constructie die het kabinet in 2026 heeft dichtgezet. Een gewoon 50/50 finaal verrekenbeding is volledig geldig en staat los van die maatregel. Het staat simpelweg in de meeste huwelijkse voorwaarden van ondernemers niet, omdat notarissen bij het opstellen ervan primair aan echtscheiding denken — niet aan overlijden.

Check je huwelijkse voorwaarden. Als er geen finaal verrekenbeding bij overlijden in staat, is een aanvulling bij de notaris een kleine ingreep met potentieel grote fiscale impact.

6. Nalaten aan een goed doel: volledig belastingvrij

Een instelling met ANBI-status betaalt geen erfbelasting over wat zij ontvangt. Wat je nalaat aan een goed doel, gaat er volledig in. Dat leg je vast in je testament via een notaris.

Voor ondernemers die toch al nadenken over maatschappelijke impact, of die een eigen stichting overwegen, kan dit zinvol zijn als onderdeel van een bredere nalatenschapsstrategie.

Deel 2: De opties die de meeste adviseurs niet spontaan noemen

7. De tweetrapsmaking: vermogen dat maar één keer belast wordt

Bij een gewoon testament erven je kinderen bij jouw overlijden. Later, als zij zelf overlijden, betalen hun kinderen opnieuw erfbelasting over hetzelfde vermogen. Twee keer belasting over dezelfde pot geld.

Met een tweetrapsmaking sla je die dubbele heffing over. Je kinderen erven eerst — maar wat zij overhouden, gaat na hun overlijden direct door naar de kleinkinderen zonder opnieuw door de nalatenschap te lopen. Elk erfdeel wordt maar één keer belast.

Dit werkt met name als je kinderen zelf al financieel goed zitten en het vermogen liever een generatie verder doorgeeft. Juridisch luistert dit nauw — laat het altijd uitwerken door een notaris met estate planning-expertise.

8. De levensverzekering: wie de premie betaalt, bepaalt de belasting

Of een uitkering uit een overlijdensrisicoverzekering onder de erfbelasting valt, hangt af van één ding: wie de premie heeft betaald.

Heeft de erflater zelf de premies betaald? Dan beschouwt de Belastingdienst de uitkering als onderdeel van de nalatenschap. Heeft de begunstigde zelf de premies betaald, dus het kind, niet de ouder, dan blijft de uitkering volledig buiten de erfbelasting.

Dit vereist een goed doordachte polisredactie, bij voorkeur al bij het afsluiten van de polis. Voor DGA’s die een overlijdensrisicoverzekering hebben lopen, is dit een punt om nu al te controleren.

9. Het familiefonds: controle houden terwijl het vermogen al verschuift

Een familiefonds is voor de meesten onbekend terrein, maar het is een serieuze optie voor ondernemers met een beleggingsportefeuille of vastgoed. Je brengt vermogen onder in een besloten fonds voor gemene rekening. Jij blijft beheerder — je houdt dus controle. Je kinderen of kleinkinderen worden deelnemer en ontvangen de opbrengsten.

Elk jaar schenk je participaties aan je kinderen, bij voorkeur tot de vrijstelling. Door participaties te schenken ter waarde van €158.669 ,het maximale bedrag in de 10%-schijf, bespaart je kind €15.867 aan erfbelasting ten opzichte van erven in de hoogste schijf.

Bijkomend voordeel: eventuele waardestijgingen na de schenking zijn al voor je kinderen. Die tellen niet meer mee in jouw nalatenschap.

10. Pensioenimputatie: de stille valkuil voor DGA’s

De partnervrijstelling van €828.035 klinkt ruim. Wat veel DGA’s niet weten: die vrijstelling wordt verminderd met de helft van de contante waarde van het nabestaandenpensioen dat de langstlevende partner ontvangt. Dat heet pensioenimputatie.

Hoe jonger de partner en hoe hoger het pensioen of de lijfrente, hoe groter de aftrek op de vrijstelling. In extreme gevallen kan dat tienduizenden euro’s schelen.

Voor DGA’s die zelf hun pensioenopbouw bepalen via een lijfrente of historisch via een pensioen-BV, is dit een reden om de opbouw niet alleen vanuit inkomensperspectief te beoordelen, maar ook vanuit de erfbelastingpositie van je partner. Een klein rekensom vooraf kan een grote verrassing achteraf voorkomen.

De minimumvrijstelling voor partners bedraagt in 2026 altijd minimaal €213.915, ongeacht hoe hoog het pensioen uitvalt.

11. Emigratie: de nucleaire optie, maar wel relevant voor wie toch al wil vertrekken

Dit klinkt drastisch — en dat is het ook. Maar voor ondernemers die serieus nadenken over een vertrek uit Nederland is het een factor die meegewogen mag worden: als de erflater op het moment van overlijden meer dan tien jaar buiten Nederland heeft gewoond, betalen de erfgenamen géén Nederlandse erfbelasting.

Het gastland heft dan mogelijk wel zijn eigen variant — dus dit vraagt altijd om advies aan beide kanten van de grens. Maar voor wie de stap toch al overweegt, is de timing ten opzichte van Nederlandse exitheffingen en erfbelastingregels een extra reden om dat niet onnodig lang uit te stellen.

Wakker Vermogen adviseert uitsluitend over de Nederlandse fiscale kant van een vertrek, niet over buitenlandse belastingrecht.

Wat dit voor jou betekent

Als zzp’er of DGA zit je vermogen op meerdere plekken tegelijk: privévermogen, de BV, pensioenopbouw, eigen woning. Geen van bovenstaande maatregelen werkt goed in isolatie. De echte besparing zit in de combinatie.

En de urgentie neemt toe. De politieke wind staat er niet gunstig voor. Regelingen die nu bestaan, zijn over twee jaar misschien beperkt of afgeschaft. Wie nu handelt, heeft de ruimte. Wie wacht, betaalt het verschil.

Wil je weten wat er in jouw situatie mogelijk is? Ik doe een Beslissingsscan: in één gesprek breng ik in kaart waar het meeste te halen valt en wat de logische volgorde van acties is.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Gaan de erfbelastingregels echt veranderen?

De plannen liggen op tafel, maar zijn nog niet definitief. Meerdere partijen — waaronder GroenLinks-PvdA, D66 en Volt — willen de vrijstellingen verlagen en de tarieven verhogen. Volt stelt zelfs een tarief voor van 30% tot €150.000 en 40% daarboven, met een vrijstelling van slechts €10.000. Of en wanneer dat wet wordt, is onzeker. Maar de richting is duidelijk: de overheid wil een groter deel van de €1.000 miljard die de komende twintig jaar vrijkomt. Wie nu actie onderneemt, heeft meer speelruimte dan wie wacht tot de wet er is.

Mijn huwelijkse voorwaarden zijn opgesteld vóór 16 september 2025. Moet ik iets doen?

Voor bestaande afspraken verandert er niets — tenzij je ze wijzigt. Zodra je huwelijkse voorwaarden aanpast, ook voor iets heel anders, val je voor het geheel onder de nieuwe regels. Dus: wil je iets wijzigen? Laat dan eerst goed checken of er een finaal verrekenbeding in staat en of de verdeling bij overlijden fiscaal optimaal is. Eén notarisbezoek kan dan meteen meerdere punten tegelijk afdekken.

Ik ben zzp'er en heb geen BV. Gelden al deze maatregelen ook voor mij?

Grotendeels wel. Schenken, testament, huwelijkse voorwaarden, WOZ-waarde — dat speelt voor iedereen. De opties rond de BOR-regeling en de Kids-BV zijn specifiek voor ondernemers met bedrijfsvermogen. Het familiefonds is pas relevant als je een substantiële beleggingsportefeuille of vastgoed hebt. Maar de basis — jaarlijks schenken, testament op orde, finaal verrekenbeding — is voor elke zzp'er relevant en relatief eenvoudig te regelen.

Wat als ik niets doe?

Dan bepaalt de wet wat er met je vermogen gebeurt, en betalen je erfgenamen het maximale tarief over alles boven de vrijstelling. Bij een nalatenschap van €500.000 en twee kinderen loopt dat al snel op tot €30.000 à €40.000 aan erfbelasting die met wat planning grotendeels te vermijden was. Bovendien: als de vrijstellingen inderdaad worden verlaagd, wordt diezelfde rekening alleen maar hoger.

Kan de Belastingdienst mijn schenkingen terugdraaien als ze vinden dat het ontwijking is?

Reguliere schenkingen binnen de wettelijke vrijstellingen zijn volledig waterdicht — daar heeft de Belastingdienst niets over te zeggen. Bij constructies als schenken op papier of een familiefonds gelden strikte spelregels. Houd je je eraan — rente tijdig betalen, notarieel vastleggen — dan is er geen enkel probleem. De Belastingdienst kan alleen ingrijpen als de constructie niet correct is uitgevoerd, niet als ze hem gewoon onprettig vinden.

Mijn kinderen wonen in het buitenland. Betalen zij ook Nederlandse erfbelasting?

Erfbelasting wordt geheven over de nalatenschap van iemand die in Nederland woonde op het moment van overlijden. Waar de erfgenamen wonen, maakt voor de Nederlandse erfbelasting niet uit. Wonen jouw kinderen in een land dat ook zijn eigen erfbelasting heft, dan kunnen ze dubbel worden belast — tenzij er een belastingverdrag van toepassing is. Nederland heeft maar met een handvol landen zo'n verdrag. Dit is een punt om tijdig uit te zoeken als je kinderen in het buitenland wonen.

Boek een kennismaking