Wat te doen met een erfenis? Praktische opties voor ondernemers
Wat te doen met een erfenis: het korte antwoord
Wat te doen met een erfenis is geen beleggingsvraag, maar een planningsvraag. De belangrijkste keuzes zijn: eerst beslissen of je de erfenis aanvaardt, dan bepalen wat er netto overblijft, en pas daarna kiezen tussen aflossen, beleggen, sparen, schenken of geld naar je bv brengen. Door de gestegen huizenprijzen en het vermogen van oudere generaties krijgen steeds meer Nederlandse ondernemers te maken met een erfenis die hun financiele toekomst wezenlijk kan veranderen.
Waarom dit onderwerp nu relevanter is dan ooit
Kinderen van ouders met een koopwoning erven daarvan naar verwachting gemiddeld 368.000 euro, tegenover 18.000 euro bij ouders met een huurwoning. Dit betreft het geraamde erfdeel per kind, niet de totale nalatenschap of het vermogen van de ouders.
Daarnaast daalt het gemiddeld aantal erfgenamen per nalatenschap: van 3,2 in 2011 naar 2,3 in 2023. Minder erfgenamen die hetzelfde of een groeiend vermogen verdelen betekent dat het bedrag per persoon sneller stijgt dan het totale nagelaten vermogen.
Voor jou als ondernemer betekent dit dat een erfenis niet langer een uitzondering is, maar een gebeurtenis waar je serieus rekening mee mag houden in je planning. En juist omdat het bedrag vaak in een keer binnenkomt, is de verleiding groot om snel een beslissing te nemen. Dat is precies waar het vaak misgaat.
1. Beslis eerst of je de erfenis wilt aanvaarden
Voordat je nadenkt over aflossen, beleggen of schenken, moet je weten wat je precies erft.
Een nalatenschap bestaat niet alleen uit bezittingen, maar kan ook schulden bevatten. Als erfgenaam heb je drie keuzes: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Bij zuivere aanvaarding neem je alles over, inclusief eventuele schulden, en ben je daarvoor ook met je privevermogen aansprakelijk. Bij beneficiaire aanvaarding word je wel erfgenaam, maar hoef je schulden niet uit eigen zak te betalen; wat overblijft na aftrek van de schulden wordt verdeeld. Verwerpen betekent dat je niets ontvangt, maar ook nergens aansprakelijk voor bent.
Wees voorzichtig zolang je nog geen keuze hebt gemaakt. Spullen verkopen, verdelen of meenemen kan volgens de wet al gelden als zuivere aanvaarding, ook als je dat niet zo bedoelde. Schuldeisers mogen de eerste drie maanden na het overlijden niet aandringen op betaling, dus die tijd heb je om een goed beeld te krijgen. Bij twijfel is beneficiair aanvaarden vaak de veiligste route. Laat je hierover adviseren door een notaris of erfrechtadvocaat voordat je iets met de nalatenschap doet.
2. Neem niet meteen grote beslissingen
Een erfenis komt meestal op een emotioneel moment. Je verliest iemand en krijgt tegelijk met geld te maken, en die twee dingen door elkaar laten lopen werkt zelden goed. In de meeste situaties hoef je niet binnen enkele weken te beslissen. Houd wel rekening met praktische termijnen, zoals de box 3-peildatum van 1 januari en de tijdelijke extra bescherming van je banksaldo.
Zet het bedrag tijdelijk op een veilige en vrij opneembare spaarrekening. Je spaargeld is standaard tot 100.000 euro per persoon per bank beschermd via de Nederlandse Depositogarantie. Bij een erfenis geldt daarbovenop tot zes maanden een aanvullende bescherming van maximaal 500.000 euro, speciaal voor dit soort tijdelijk hoge saldi. Bewaar de documenten waaruit blijkt dat het geld uit een nalatenschap komt, en check bij een groter bedrag onder welke bankvergunning je rekening valt.
3. Bepaal eerst wat er netto overblijft
Voordat je iets met de erfenis kunt plannen, moet je weten wat je daadwerkelijk overhoudt. Is de erfbelasting al verrekend, of moet die nog worden betaald? Zijn er schulden, legaten of kosten rond de nalatenschap die eerst worden afgetrokken? Pas na deze stap weet je met welk bedrag je werkelijk rekent.
Voor 2026 gelden onder andere de volgende vrijstellingen: maximaal 828.035 euro voor een partner, 26.230 euro voor kinderen en kleinkinderen, 62.110 euro voor de ouders samen wanneer zij van een kind erven, en 2.769 euro voor overige erfgenamen zoals broers, zussen of vrienden.. Boven de vrijstelling betaalt de partner of het kind 10 procent tot 158.669 euro en 20 procent daarboven. Voor kleinkinderen is dat 18 en 36 procent, voor overige erfgenamen 30 en 40 procent. Sinds dit jaar heb je ook meer tijd voor de aangifte: bij overlijden op of na 1 januari 2026 loopt de termijn 20 maanden in plaats van de eerdere 8 maanden.
Een rekenvoorbeeld maakt dit concreet. Erf je als kind 150.000 euro van een ouder, dan trek je eerst de vrijstelling van 26.230 euro af. Over de resterende 123.770 euro betaal je 10 procent erfbelasting, omdat dit bedrag onder de schijfgrens van 158.669 euro blijft. Dat komt neer op 12.377 euro belasting, waardoor je netto 137.623 euro overhoudt. Bekijk voor de volledige uitleg en meer rekenvoorbeelden mijn artikel over erfbelasting.
4. Kijk naar je volledige financiele positie
Een erfenis staat nooit op zichzelf. Ze raakt je hypotheek, je pensioenopbouw, je buffer, je onderneming, je box 3-vermogen en misschien de studiekosten van je kinderen. Ook je eigen wens om op termijn minder te werken of eerder te stoppen hoort in dit overzicht thuis. Pas wanneer je deze onderdelen naast elkaar legt, wordt duidelijk welke keuze voor de erfenis het meeste oplevert voor je situatie als geheel.
5. Aflossen of niet?
Aflossen op je hypotheek geeft zekerheid: minder schuld, lagere maandlasten en een geruster gevoel. Maar het geld zit daarna vast in de woning en is niet zomaar weer vrij te maken. Of aflossen de beste keuze is, hangt af van je hypotheekrente, de renteaftrek die je eventueel nog hebt, hoeveel liquide vermogen je overhoudt en wat je toekomstplannen zijn. Voor de ene ondernemer is aflossen de rustigste route, voor de andere juist een gemiste kans om het geld te laten werken.
6. Beleggen of sparen?
Bij deze keuze kijk je niet alleen naar verwacht rendement, maar vooral naar termijn, risico en het doel waarvoor het geld op enig moment nodig is. Geld dat je over vijf jaar wilt gebruiken voor de studie van je kinderen vraagt om een andere aanpak dan geld dat pas over twintig jaar nodig is voor je eigen pensioen. Vermogen dat op een spaarrekening blijft staan zonder duidelijk doel is vermogen dat slaapt. Het gaat niet vanzelf voor je werken, daarvoor moet je bewust bepalen welk doel het geld krijgt.
7. Geld in privé houden of naar de bv brengen
Voor ondernemers met een bv kan het interessant zijn om te kijken of een deel van de erfenis richting de onderneming kan, bijvoorbeeld om te investeren of een zakelijke schuld af te lossen. Je kunt privevermogen als lening of als kapitaal in je bv brengen. Daarmee verdwijnt het geld echter niet automatisch uit de belastingheffing, en later weer privé toegang krijgen tot het geld kan fiscale gevolgen hebben. Vergelijk daarom altijd drie scenario's naast elkaar: geld in prive houden, uitlenen aan de bv, of als kapitaal storten. Dit is een van de onderwerpen die we in een kennismaking graag met je doorrekenen, omdat de juiste route sterk van jouw situatie afhangt.
8. Een deel doorgeven aan je kinderen
Erfenissen gaan vaak niet in een keer naar de laatste generatie, maar schuiven door: je erft van je ouders en wilt een deel meteen doorgeven aan je eigen kinderen. Dat kan fiscaal slim zijn, de schenkingsvrijstelling voor kinderen bedraagt in 2026 6.908 euro per jaar, maar het is pas verstandig nadat helder is wat je zelf de komende jaren nodig hebt. Vermogen wegschenken dat je later zelf tekortkomt, is geen vrijgevigheid maar een planningsfout.
9. Leg beslissingen juridisch goed vast
Wat je met een erfenis doet, verdient ook juridische aandacht. Check of in het testament van de erflater een uitsluitingsclausule is opgenomen en wat je eigen huwelijksvoorwaarden of samenlevingscontract daarover bepalen; deze clausule kun je als ontvanger niet zelf achteraf toevoegen, die moet door de erflater zijn vastgelegd. Ben je getrouwd sinds 2018, dan blijft een erfenis in beginsel al prive dankzij de wettelijke beperkte gemeenschap van goederen, al kunnen huwelijkse voorwaarden dit weer anders regelen. Voorkom in alle gevallen dat het geld ongemerkt wordt vermengd met gezamenlijk vermogen, bijvoorbeeld door het op een aparte rekening te houden. Denk daarnaast aan je eigen testament en, bij minderjarige kinderen, aan goede afspraken over beheer.
10. Maak een integraal plan
Een erfenis kan je hypotheek verlagen, je pensioen versnellen, je kinderen helpen of je eerder financiële vrijheid geven. In de praktijk kan meestal niet alles tegelijk, en dat is precies waarom losse beslissingen zo vaak tot spijt leiden. Wie eerst het hele plaatje in kaart brengt, kiest een route die past bij het leven dat je wilt leiden, in plaats van een route die toevallig het eerst voorbij kwam. Dit doen we met een vermogensplan.
De grootste fout bij een erfenis is niet dat je een verkeerde belegging kiest. De grootste fout is dat je losse beslissingen neemt zonder eerst te bepalen wat dit vermogen voor je leven kan doen.
Wat een erfenis vraagt van je totale plan
Elk van de keuzes in dit artikel raakt de andere: wat je aflost, verandert wat je kunt beleggen; wat je schenkt, verandert wat je overhoudt voor je eigen pensioen; wat je in de bv brengt, verandert je positie in box 3. Een erfenis los beoordelen per onderdeel levert bijna altijd een suboptimale uitkomst op, juist omdat de onderdelen elkaar beïnvloeden.
Wachten kan ook gevolgen hebben. Een erfenis creëert geen extra jaarruimte, maar kan je wel de liquiditeit geven om bestaande jaar- of reserveringsruimte te benutten. Daarnaast bepaalt je vermogenspositie op 1 januari welke bezittingen en schulden in beginsel in de forfaitaire box 3-berekening worden meegenomen. De tijdelijke extra bescherming van een groot banksaldo loopt bovendien na zes maanden af. Geen reden voor paniek, wel voldoende reden om bewust naar de timing te kijken.
Heb je een erfenis ontvangen of verwacht je dat dit de komende jaren gaat spelen? In een gratis kennismaking van 15 minuten bespreken we welke keuzes het eerst moeten worden doorgerekend, van aflossen en beleggen tot pensioen, schenken en geld naar de bv brengen. Daarna weet je of een Wakker Vermogensplan voor jouw situatie waarde toevoegt, en welke route het meeste oplevert voor het leven dat je wilt leiden.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Moet ik meteen belasting betalen als ik een erfenis ontvang?
Niet meteen. Je krijgt een uitnodiging voor de aangifte erfbelasting van de Belastingdienst, of moet die zelf indienen als je boven je vrijstelling uitkomt. Bij overlijden op of na 1 januari 2026 heb je daarvoor 20 maanden de tijd. Pas na de aanslag betaal je het verschuldigde bedrag.
Telt het aflossen van mijn hypotheek mee voor de erfbelasting?
Nee. Erfbelasting wordt berekend over de waarde van de erfenis op het moment van overlijden, ongeacht wat je er later mee doet. Wat je met het netto bedrag doet, zoals aflossen, beleggen of sparen, heeft geen invloed meer op de erfbelasting zelf.
Is beleggen van een erfenis fiscaal anders dan sparen?
Voor de erfbelasting maakt de keuze tussen sparen en beleggen niets uit. Voor box 3 kan de keuze wel gevolgen hebben. Een erfenis die je gedurende het jaar ontvangt, behoort in beginsel vanaf 1 januari van het volgende jaar tot je box 3-vermogen. Dat geldt ook voor jouw aandeel wanneer de nalatenschap op dat moment nog niet is verdeeld. Spaargeld en beleggingen worden beide tegen hun werkelijke waarde op de peildatum opgenomen, maar voor de berekening volgens het forfaitaire box 3-stelsel gelden verschillende rendementspercentages per vermogenscategorie. Daardoor kan de jaarlijkse belastingdruk verschillen. De precieze uitkomst hangt af van de regels die in het betreffende belastingjaar gelden en van de mogelijkheid om een lager werkelijk rendement aan te tonen.
Kan ik een erfenis in mijn bv storten?
Dat kan, maar het is geen automatische fiscale winst. Je kunt privevermogen als lening of als kapitaal in je bv brengen, bijvoorbeeld om te investeren of een zakelijke schuld af te lossen. Bij een lening aan je eigen bv valt het resultaat doorgaans onder de terbeschikkingstellingsregeling in box 1 en moet je zakelijke voorwaarden hanteren. Bij een kapitaalstorting gelden andere fiscale en juridische regels. Het verschil tussen beide routes is daarom groter dan alleen de manier waarop je het geld overmaakt. Het geld verdwijnt daarmee niet automatisch uit de belastingheffing, en later weer prive toegang krijgen tot het geld kan fiscale gevolgen hebben. Vergelijk daarom altijd de scenario's prive houden, uitlenen aan de bv en kapitaal storten, en laat dit narekenen voordat je een storting doet.
Moet ik erfbelasting betalen als ik de erfenis daarna doorschenk aan mijn kinderen?
Over de erfenis zelf heb je al erfbelasting betaald of ben je dat verschuldigd. Schenk je een deel daarna door aan je kinderen, dan geldt daarvoor de schenkbelasting met een eigen vrijstelling, in 2026 6.908 euro per kind per jaar. Erf- en schenkbelasting zijn twee losse heffingen die na elkaar kunnen spelen.
Hoeveel tijd heb ik om aangifte erfbelasting te doen?
Bij een overlijden op of na 1 januari 2026 heb je 20 maanden de tijd vanaf de overlijdensdatum. Voor overlijdens voor 2026 gold nog een termijn van 8 maanden. Te laat aangeven kan leiden tot belastingrente, dus wacht niet tot het laatste moment.
Opmerkingen